heeft wereldwijd ooit anabolen gebruikt (mannen 6,4%, vrouwen 1,6%)
Bron [2]Wat onderzoek zegt over hart, lever, nieren, hormonen en psyche, hoe herstel verloopt en wat schadebeperking in Nederland inhoudt. Zonder doseringen, zonder verkoop, met 36 bronnen.
Direct hulp nodig? Bel 113 of 0800-0113 (gratis, dag en nacht).
heeft wereldwijd ooit anabolen gebruikt (mannen 6,4%, vrouwen 1,6%)
Bron [2]van de gebruikers meldt minstens één bijwerking (zelfgerapporteerd)
Bron [3]hogere sterfte bij gebruikers in een Deens cohort (HR 3,0)
Bron [6]tot herstel van het testosteron bij de meeste mannen in HAARLEM; zaadproductie duurt ongeveer een jaar
Bron [23]Informatie, geen medisch advies. We verkopen niets, noemen geen doseringen of kuurschema's en moedigen geen gebruik aan.
Anabole steroïden zijn synthetische varianten van testosteron. Tienduizenden Nederlanders gebruiken ze buiten de zorg, en bijna alle gebruikers melden bijwerkingen. Onderzoek laat risico's zien voor hart, lever, nieren, hormonen en psyche, voor infecties bij injecteren en voor een hogere sterfte bij gebruikers. Veel effecten herstellen na het stoppen, maar niet alle. Deze gids vat het onderzoek samen en legt uit wat schadebeperking in Nederland inhoudt: controles, waarschuwingssignalen en zorg, zonder advies over doseringen of kuren.
Naar schatting heeft 3,3% van de bevolking ooit anabolen gebruikt: 6,4% van de mannen en 1,6% van de vrouwen [2]
Een TNO-schatting uit 2009 kwam op ongeveer 20.000 gebruikers [3]. De Dopingautoriteit noemde later 40.000 tot 50.000 [4]
99% van de gebruikers meldt minstens één bijwerking en meer dan 70% minstens drie (zelfgerapporteerd) [3]
In een Deens cohort was de sterfte driemaal zo hoog bij gebruikers (HR 3,0; 95%-BI 1,3–7,0) [6]
Ongeveer 30% van de gebruikers ontwikkelt een afhankelijkheidssyndroom [28]
In de Nederlandse HAARLEM-studie normaliseerde het testosteron bij de meeste mannen binnen 3 maanden na stoppen; de zaadproductie had ongeveer een jaar nodig [23]
Slechts enkele procenten van de onderzochte Nederlandse preparaten bevatten ongeveer wat het etiket zegt [36]
| Wat | Wat laat het onderzoek zien? |
|---|---|
| Gebruik wereldwijd | Naar schatting heeft 3,3% van de bevolking ooit anabolen gebruikt: 6,4% van de mannen en 1,6% van de vrouwen [2] |
| Gebruik in Nederland | Een TNO-schatting uit 2009 kwam op ongeveer 20.000 gebruikers [3]. De Dopingautoriteit noemde later 40.000 tot 50.000 [4] |
| Bijwerkingen | 99% van de gebruikers meldt minstens één bijwerking en meer dan 70% minstens drie (zelfgerapporteerd) [3] |
| Sterfte | In een Deens cohort was de sterfte driemaal zo hoog bij gebruikers (HR 3,0; 95%-BI 1,3–7,0) [6] |
| Afhankelijkheid | Ongeveer 30% van de gebruikers ontwikkelt een afhankelijkheidssyndroom [28] |
| Herstel hormonen | In de Nederlandse HAARLEM-studie normaliseerde het testosteron bij de meeste mannen binnen 3 maanden na stoppen; de zaadproductie had ongeveer een jaar nodig [23] |
| Productkwaliteit | Slechts enkele procenten van de onderzochte Nederlandse preparaten bevatten ongeveer wat het etiket zegt [36] |
Wie zoekt naar "anabolen kopen" is niet één soort lezer. Sommigen staan aan het begin van hun overweging. Anderen gebruiken al jaren en willen eerlijke informatie over gezondheid. Weer anderen zijn partner, ouder, trainer of vriend van iemand die gebruikt. Deze gids is voor al die groepen geschreven, en hij heeft één doel: laten zien wat onderzoek werkelijk zegt, inclusief wat nog niemand weet.
Dit is de centrale gids van AnaboleGids. Per middel vind je het diepere onderzoek in onze artikelen, bijvoorbeeld over Testosteron Enanthaat, Trenbolon en Dianabol, en een overzicht van alle 14 middelen op Soorten anabole steroïden. Over herstel na gebruik lees je meer in ons artikel over anabolen kuur.
Schadebeperking betekent de gezondheidsschade beperken zonder dat onthouding de voorwaarde is. In Nederland kreeg dat een eigen vorm. De Gezondheidsraad concludeerde dat er meer aan schadebeperking moest gebeuren, en de anabolenpolikliniek van het Spaarne Gasthuis onderzoekt en behandelt klachten van (ex-)gebruikers. Die polikliniek schrijft geen anabole middelen voor en geeft geen individuele adviezen aan mensen zonder gezondheidsklachten, maar laat wel hun gezondheid grondig screenen [1].
Wij volgen dezelfde lijn:
Onderzoek per orgaansysteem, herstelgegevens, waarschuwingssignalen, controles, infectiepreventie, steun bij stoppen en waar je zorg vindt.
Doseringen, kuurschema's, PCT-protocollen, injectietechniek of verwijzingen naar verkopers.
Deze informatie vervangt geen medisch advies. Er bestaat geen "veilig" gebruik van anabolen zonder medische indicatie. Er bestaat wel minder schadelijk omgaan met de gevolgen.
Niet ieder type onderzoek kan dezelfde conclusies ondersteunen.
Samenvattingen van de literatuur door onderzoekers en instellingen.
Mensen worden gevolgd voor, tijdens en na gebruik, zoals de Nederlandse HAARLEM-studie.
Vergelijken gebruikers met niet-gebruikers over jaren. Laten samenhang zien, geen oorzaak.
Laten zien dat iets kan gebeuren, niet hoe vaak.
Een meta-analyse van 187 studies schatte de wereldwijde levenslange prevalentie op 3,3% (95%-BI 2,8–3,8), met 6,4% voor mannen en 1,6% voor vrouwen [2]. In Nederland kwam een TNO-onderzoek onder volwassen fitnessbezoekers in 2009 op een schatting van ongeveer 20.000 gebruikers, waarbij de onderzoekers zelf aangaven dat dit aan de lage kant kon zijn [3]. Later noemde de Dopingautoriteit 40.000 tot 50.000 gebruikers en zei dat de doelgroep groter en jonger wordt [4].
Een recent onderzoek onder regelmatige sporters laat zien hoe verspreid doping in de sportschool is: bijna een kwart van de regelmatige krachtsporters gebruikt één of meer middelen van de dopinglijst (werkelijke waarde tussen 20,9% en 27,9%), en bij vechtsporters is dat 47,0% (38,1% tot 56,6%). Let op: dat gaat over alle middelen op de dopinglijst, niet alleen over anabolen [5].
Gebruik speelt zich vooral af bij regelmatige bezoekers van sportscholen en fitnesscentra, grotendeels buiten het zicht van de gezondheidszorg [3]. In HAARLEM, de grootste Nederlandse studie, ging het om 100 mannelijke amateursporters die een kuur wilden beginnen [12].
De bijsluiter van testosteron zegt nuchter wat de zorg ermee doet. De Nederlandse productinformatie van Nebido, een testosteronpreparaat, zegt dat het bedoeld is voor mannen met een aangetoond tekort en dat androgenen niet geschikt zijn om spierontwikkeling of fysieke prestaties bij gezonde personen te verbeteren. Misbruik gebeurt meestal in hogere doses dan voor de goedgekeurde indicatie en in combinatie met andere anabole steroïden, en kan leiden tot ernstige bijwerkingen, waaronder cardiovasculaire (soms met fatale afloop), lever- en psychiatrische voorvallen, en tot afhankelijkheid [9].
Daar zit het belangrijkste onderscheid. De grootste placebogecontroleerde studie naar de veiligheid van testosterontherapie (TRAVERSE) liet bij mannen met een bevestigd tekort geen toename van ernstige hartgebeurtenissen zien, maar wel meer boezemfibrilleren, nierletsel en longembolie. Die studie ging over een gel, bij mannen die op normale spiegels werden behandeld [10]. Dat zegt niets over de hoeveelheden die buiten de zorg worden gebruikt. Een uitgebreide bespreking vind je in ons artikel over de bijwerkingen van Testosteron Enanthaat.
Volgens een Nederlands overzichtsartikel uit 2010 ondervindt 99% van de gebruikers minstens één subjectieve of objectieve bijwerking, en meer dan 70% minstens drie. Welke bijwerkingen optreden, hangt af van het type steroïde, de toedieningswijze, de hoeveelheid en de duur. Orale middelen geven vooral leverschade, injecties vooral infecties [3]. In de HAARLEM-studie waren vochtretentie (56%) en onrust of agitatie (36%) tijdens de kuur en een verminderd libido (58%) na de kuur de meest gemelde klachten [11].
In een Deens registeronderzoek bij mannen die in fitnesscentra positief testten, was de sterfte driemaal zo hoog als bij gematchte controles (HR 3,0; 95%-BI 1,3–7,0), en hadden gebruikers significant meer ziekenhuisopnames [6].
Cholesterol en bloeddruk. Bij anabole steroïden daalt het HDL-cholesterol met 20 tot 70% en stijgt het LDL met ongeveer 20%, ook bij korte kuren. De aanmaak van HDL wordt geremd, de aanmaak van LDL toegenomen en HDL sneller afgebroken [14]. In HAARLEM steeg de bloeddruk gemiddeld met 6,9 mmHg (systolisch) en 3,2 mmHg (diastolisch), en deze veranderingen waren omkeerbaar na het stoppen [13].
De hartspier. HAARLEM onderzocht met 3D-echo's 31 mannen voor, aan het eind van en een jaar na de kuur. De steroïden veroorzaakten verdikking van de linkerhartkamer en een verminderde systolische en diastolische functie, en die veranderingen bleken omkeerbaar [12]. In een Amerikaanse studie bij 140 krachtsporters had de groep met minstens twee jaar gebruik een lagere ejectiefractie (52% tegenover 63%) en meer kalkaanslag in de kransslagaders. Bij mensen die op dat moment gebruikten was de pompfunctie lager dan bij stoppers (49% tegenover 58%) [15].
Infarcten en trombose. In het Deense cohort van 1.189 mannen met een dopingsanctie, gevolgd gedurende gemiddeld 11 jaar, was het risico op een hartinfarct drie keer zo hoog als bij gematchte controles (aangepaste HR 3,00; 95%-BI 1,67–5,39), op een dotter- of bypassbehandeling ook (2,95; 1,68–5,18) en op veneuze trombo-embolie ruim twee keer zo hoog (2,42; 1,54–3,80) [16].
Hoe moet je dit lezen? Bij korte kuren zijn veel veranderingen na het stoppen weer weg. Bij langdurig gebruik laten registers en echo-onderzoek meer blijvende schade zien. Alle onderzoeken naar gebruikers zijn observationeel en gaan over meerdere middelen tegelijk.
LiverTox, het naslagwerk van het Amerikaanse gezondheidsinstituut NIDDK, onderscheidt vier vormen van leverschade door androgene en anabole steroïden: tijdelijk verhoogde leverenzymen, een acuut cholestatisch syndroom, peliosis hepatis (vaatschade met bloedgevulde holtes) en levertumoren. Alle 17α-gealkyleerde steroïden, de orale middelen, zijn bij leverschade betrokken geweest, en de ernstigste complicatie is een levertumor [17].
Hoe cholestase eruitziet, laat een casusrapport uit 2026 zien. Een 30-jarige bodybuilder kreeg na zeven weken gebruik van Dianabol geelzucht, donkere urine en jeuk. Zijn bilirubine steeg van 76 naar 138 µmol/l in de tien dagen daarna, terwijl hij al was gestopt, en was zes weken na stoppen genormaliseerd. Het ALAT piekte pas twee weken na ontslag [18]. De schade ontstaat meestal binnen 1 tot 4 maanden na de start, maar kan tot 24 maanden vertraagd zijn [19].
Het beeld is niet eenduidig. Verhoogde ALAT- en ASAT-waarden bij krachtsporters kunnen ook van spierschade komen, en het aantal meldingen van leverschade is laag, gezien de miljoenen gebruikers [19]. Een Nederlands overzicht uit Maastricht vond in studies bij atleten geen leverschade [20]. Toch is ook bij injecteerbare middelen leverschade beschreven: een Nederlands casusrapport koppelt een cholestatische hepatitis, op basis van onder meer een biopsie, aan injecteerbaar trenbolonenanthaat [21]. Het verschil tussen "oraal is slecht, injectie is veilig" is dus niet zo scherp als vaak wordt gedacht.
Er zijn casussen met focale segmentale glomerulosclerose (FSGS), een vorm van nierschade. In een reeks van tien bodybuilders met FSGS en eiwit in de urine na langdurig gebruik was de gemiddelde BMI 34,7, een bekende risicofactor op zichzelf. Eén patiënt die na herstel weer begon, kreeg opnieuw eiwit in de urine en nierfunctiestoornissen [22]. Bij galstuwing komt ook een verhoogd risico op acuut nierletsel voor. Dit zijn meldingen, geen incidentiecijfers.
Anabole steroïden onderdrukken de eigen hormoonproductie. In HAARLEM waren LH en FSH bij vrijwel alle mannen niet meer meetbaar tijdens de kuur. Als de hormoonfunctie vóór de kuur normaal was, was de kans op een normaal testosteron 90% na 3 maanden en 100% aan het einde van de follow-up (tot 17 maanden). De zaadproductie herstelde trager: drie maanden na de kuur was het zaadgetal nog significant lager dan bij aanvang, en volledig herstel duurde ongeveer een jaar [23]. De follow-up was kort ten opzichte van de lange hersteltijd van zaadproductie, en de studie gaat over amateursporters met kuren van beperkte duur [23].
Een overzicht van het herstel na een tekort door anabolengebruik vat samen: testikelkrimp herstelt grotendeels in maanden tot jaren, gonadotropines vrijwel zeker in 3 tot 6 maanden, testosteron bijna volledig maar niet altijd helemaal, en zaadproductie waarschijnlijk in maanden. Herstel van gynaecomastie is niet waarschijnlijk. Het libido keert terug, maar niet altijd op het niveau van tijdens het gebruik [24]. Bij langer gebruik is het beeld minder gunstig: modellering suggereert dat zaadproductie ongeveer 14 maanden nodig had en trager herstelde bij een langere gebruiksduur, en een Deense studie vond dat herstel van de zaadkwaliteit vaak onvolledig was [25].
In een placebogecontroleerde studie bij 56 gezonde mannen die zes weken lang zeer hoge hoeveelheden testosteron kregen, stegen de scores voor manische symptomen en agressieve reacties. De respons liep sterk uiteen: bij de 50 mannen op de hoogste dosis had 84% minimale psychische effecten, 12% werd licht hypomaan en 4% duidelijk hypomaan [27]. In HAARLEM meldde 36% agitatie tijdens de kuur [11]. Bij het stoppen komen depressieve en angstige klachten veel voor. Volgens een overzicht verbeteren ze meestal na de eerste ontwenningsperiode, maar niet altijd volledig, en de gegevens zijn tegenstrijdig [24].
Ongeveer 30% van de gebruikers ontwikkelt een afhankelijkheidssyndroom, waarbij het gebruik doorgaat ondanks bijwerkingen [28]. In een Noorse studie hadden afhankelijke mannen een dunnere hersenschors in prefrontale gebieden die belangrijk zijn voor impulscontrole en emotieregulatie, in vergelijking met niet-afhankelijke gebruikers [29]. In een grotere Noorse studie van 130 krachtsporters met langdurig gebruik en 99 niet-gebruikers hadden gebruikers een groter verschil tussen hun hersenleeftijd en kalenderleeftijd, vooral bij afhankelijkheid of een lange gebruiksgeschiedenis [28]. Dit is dwarsdoorsnede-onderzoek: het toont samenhang, geen bewezen oorzaak.
De effecten die mannelijke atleten het vaakst zelf melden zijn een verhoogde seksuele drive, acne, toegenomen beharing en meer agressief gedrag [20]. Een overzichtsartikel beschrijft dat de pezen minder snel meegroeien dan de spieren: steroïden verstoren de collageenaanmaak, wat het risico op peesrupturen kan vergroten. Het bewijs komt vooral uit casusreeksen [32].
Acne en toegenomen beharing behoren tot vaak gemelde effecten.
Spierkracht en peesweefsel passen zich niet noodzakelijk in hetzelfde tempo aan.
Veranderingen in collageenaanmaak worden in de literatuur beschreven.
Infecties. Van de anabolengebruikers injecteert bijna iedereen zelf (99,2% in een systematisch overzicht), en tot 13% meldt risicovolle praktijken zoals hergebruik of delen van naalden en flacons. Beschreven letsels zijn koorts, littekens en abcessen [31]. In een Brits onderzoek onder mannen die prestatiebevorderende middelen injecteerden had 1,5% hiv, had ongeveer 9% antistoffen tegen hepatitis B en 5,5% tegen hepatitis C. Ongeveer 9% had ooit een naald, spuit of flacon gedeeld. Slechts 23% was gevaccineerd tegen hepatitis B, 22% ooit getest op hepatitis C en 31% op hiv [30]. Bloedoverdraagbare aandoeningen komen dus voor, en vaccinatie en testen zijn laagdrempelig te regelen via huisarts of GGD.
De productinformatie van testosteron beschrijft bij vrouwen virilisatie: een diepere stem, toegenomen beharing, acne, lichamelijke veranderingen en menstruatiestoornissen. Dat is meestal niet omkeerbaar, het wordt niet voorkomen door gelijktijdig gebruik van oestrogenen en de behandeling moet bij de eerste tekenen worden gestaakt om blijvende virilisatie te voorkomen [33]. In een oude gerandomiseerde studie bij vrouwen met borstkanker trad virilisatie op bij 85% van de vrouwen die drostanolon kregen [34]. Bij kinderen en adolescenten kunnen androgenen de botrijping versnellen, zodat de uiteindelijke lengte lager uitvalt [33].
Onder meer stemverandering, beharing, acne, lichamelijke veranderingen en menstruatiestoornissen worden beschreven.
Androgenen kunnen de botrijping versnellen en daarmee de uiteindelijke lengte beïnvloeden.
De toedieningsvorm verandert welke risico's op de voorgrond staan — niet of risico aanwezig is.
Orale steroïden met een 17α-alkylgroep geven volgens eerder onderzoek een gemiddelde HDL-daling van ongeveer 50%, terwijl steroïden met een 17β-ester een milde of geen daling gaven (0 tot 16%) [35]. Orale middelen belasten daarnaast de lever het meest direct [17]. Injecties hebben andere risico's: infecties [30] [31], een hoger hematocriet (zie ons artikel over Testosteron Enanthaat) en bij olieachtige depots een zeldzame longreactie. Geen van beide vormen is dus veilig, en overstappen verandert het risico, niet de aanwezigheid ervan.
Veel populaire uitspraken klinken overtuigend, maar zijn niet hetzelfde als wat daadwerkelijk is onderzocht.
| Mythe | Wat zegt het onderzoek? |
|---|---|
| × "Sommige middelen zijn mild." | Dat is vaak niet onderzocht. In onze artikelen over Anavar, Primobolan en Boldenon blijkt de reputatie als "mild" meestal niet onderbouwd. |
| × "Injecties zijn veiliger voor de lever." | Directe leverschade komt vooral bij orale middelen voor [17], maar cholestatische hepatitis is ook na een injectie beschreven [21]. |
| × "Kuren met pauzes maakt het veilig." | Veel effecten herstellen bij korte kuren [13] [23], maar bij langdurig gebruik blijft schade vaker bestaan [15] [25]. Zie ons artikel over anabolen kuur. |
| × "Je hebt een PCT nodig om te herstellen." | In het prospectieve onderzoek was er geen verschil na 3 maanden [26], en PCT is niet bewezen gunstig [23]. |
| × "Het lichaam herstelt altijd." | Bij de meeste mannen in HAARLEM herstelde de hormoonas [23], maar gynaecomastie herstelt zelden [24] en na langer gebruik is herstel minder zeker [25]. |
De Dopingautoriteit analyseerde preparaten uit het Nederlandse krachtsportmilieu. Volgens die analyse kwam 58% van de preparaten uit "ondergrondse labs" en 41% uit de farmacie, met een niet altijd duidelijk verschil. Zware metalen, bestrijdingsmiddelen en andere verontreinigingen werden niet gevonden. Het slechte nieuws: slechts enkele procenten van de preparaten bevatten ongeveer wat het etiket zei, ze bleken ondergedoseerd (volgens de presentatie ontbrak 45% van de actieve stoffen) en ze bevatten vaak andere stoffen dan vermeld. De conclusie van de onderzoeker: gebruikers kunnen niet weten wat ze in hun lichaam stoppen [36].
Het probleem is dus niet vooral vervuiling, maar een inhoud die niet klopt: te weinig, te veel, of een andere stof. Dat maakt elk risico onvoorspelbaar, ook voor iemand die meent te weten wat hij gebruikt.
De Nederlandse overheid is duidelijk: bezit en gebruik van deze middelen is niet strafbaar. Ze zijn alleen verkrijgbaar bij een apotheek op recept van een arts, zoals geregeld in de Geneesmiddelenwet, waarop de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd toezicht houdt [7]. Het Dopingautoriteit-overzicht zegt het zo: de overheid gedoogt het bezit voor eigen gebruik, maar heeft de handel verboden. Handel in dopingmiddelen is sinds 1999 strafbaar volgens de Wet op de economische delicten, met maximaal zes jaar gevangenisstraf en een forse geldboete [8]. Productie, handel en invoer zonder vergunning zijn dus strafbaar, en ook online verkoop valt daaronder.
Voor sporters die zijn aangesloten bij een sportbond gelden andere regels: anabole middelen staan op de dopinglijst en zijn dan verboden, ook buiten wedstrijden. Voor recreatieve sporters is dat anders, en de Dopingautoriteit zet zich samen met het ministerie van VWS in voor waardevrije informatie over de gezondheidsrisico's [7] [8].
Schadebeperking is in Nederland geen advies om te gebruiken en geen handleiding. Het is toegang tot onderzoek en zorg, kennis van waarschuwingssignalen en steun bij stoppen, voor mensen die al gebruiken. Het Spaarne Gasthuis maakte die keuze expliciet: onderzoek en behandeling van klachten, geen voorschriften en geen individuele gebruiksadviezen [1].
Wie gebruikt of gebruikt heeft, kan via de huisarts laten onderzoeken. Op basis van het onderzoek hierboven zijn dit de waarden die het meest relevant zijn:
Eiwit in de urine kan op nierschade wijzen [22].
Vooral bij injecteerbare testosteronpreparaten, zoals beschreven in ons artikel over Testosteron Enanthaat.
Om te zien hoe de hormoonas herstelt [23].
Direct medische hulp is nodig bij pijn op de borst, kortademigheid, hartkloppingen of flauwvallen [15], gele huid of ogen, donkere urine of jeuk over het hele lichaam [18], pijn, zwelling of roodheid in een been [33], koorts of een rode, pijnlijke plek na een injectie [31], schuimende urine of zwelling van de enkels [22], en bij ernstige onrust, achterdocht, hallucinaties of gedachten aan zelfdoding. Bij die laatste: bel 113.
Deel nooit naalden, spuiten of flacons: hepatitis B, hepatitis C en hiv komen bij mensen die prestatiebevorderende middelen injecteren voor [30]. Vaccinatie tegen hepatitis B en testen op hepatitis C en hiv kun je bij je huisarts of de GGD laten doen, en slechts een minderheid van de gebruikers had dat gedaan [30]. Voor injectietechniek, producten en doseringen verwijzen we bewust niet door.
Bij het stoppen komen depressieve en angstige klachten en een lager libido veel voor [24]. Stoppen is een medisch onderwerp: bespreek het met een arts en laat hormonen controleren. Bij langdurig gebruik of afhankelijkheid helpt specialistische zorg, zoals Jellinek of een anabolenpolikliniek [28].
Omdat gebruik en bezit niet strafbaar zijn [7] en een huisarts gebonden is aan het medisch beroepsgeheim, kun je eerlijk zijn over gebruik zonder juridische gevolgen. Wees open over wat je gebruikt: het maakt de interpretatie van bloeduitslagen een stuk eenvoudiger.
Vraag wat iemand merkt aan zijn gezondheid, slaap en stemming.
Meer prikkelbaarheid, agitatie en stemmingswisselingen zijn onder gebruikers vaak gemeld [11].
Een gesprek met de huisarts is laagdrempelig en vertrouwelijk.
pijn op de borst, geelzucht, zware stemmingsklachten.
Informatie en steun werken beter dan druk.
Er bestaan geen trials bij gezonde gebruikers met de hoeveelheden die in de sportschool worden gebruikt. Dat zou onethisch zijn, dus alles komt uit observatie.
Gebruikers combineren middelen. Daardoor is niet vast te stellen welk middel welk effect heeft.
De follow-up is vaak kort. HAARLEM volgde mannen tot 17 maanden, wat kort is voor effecten als zaadproductie en hartschade [23].
De inhoud van producten is onzeker, waardoor onderzoek en praktijk uiteenlopen [36].
Zelfrapportage is niet altijd betrouwbaar. Veel cijfers komen uit enquêtes.
Ongeveer 30% van de gebruikers ontwikkelt een afhankelijkheidssyndroom [28].
Nee. Slechts enkele procenten van de onderzochte preparaten bevatten ongeveer wat het etiket zegt [36].
Bij je huisarts, bij een anabolenpolikliniek (Spaarne Gasthuis, ETZ) of bij Jellinek. Zie hieronder.
Je huisarts is meestal het eerste aanspreekpunt: bloedonderzoek, doorverwijzing en medisch beroepsgeheim. Gespecialiseerde spreekuren zijn er bij het Spaarne Gasthuis en het ETZ. Jellinek biedt informatie en behandeling bij problematisch gebruik, en de Dopingautoriteit beantwoordt vragen via dopingautoriteit.nl. De GGD helpt bij vaccinatie en testen op hepatitis en hiv. Heb je gedachten aan zelfdoding, bel dan 113 of het gratis nummer 0800-0113, of chat via 113.nl. De hulplijn is dag en nacht bereikbaar.
Anabole steroïden zijn krachtige stoffen met echte medische toepassingen, maar buiten de zorg gaan ze samen met aanzienlijke risico's. Het onderzoek laat effecten zien op hart, lever, nieren, hormonen, psyche en, bij injecteren, op infecties [3] [15] [17] [30]. In een Deens cohort was de sterfte driemaal zo hoog bij gebruikers [6]. Tegelijk laat de Nederlandse HAARLEM-studie zien dat veel effecten van korte kuren na het stoppen weer verdwijnen, al geldt dat niet voor gynaecomastie en is het beeld bij langdurig gebruik somberder [12] [23] [24].
Wat niet bestaat, is een veilig kuurschema of een product waarvan je zeker weet wat erin zit [36]. Wat wel bestaat, is vertrouwelijke zorg, controles en steun bij stoppen. Heb je vragen over jouw situatie, praat dan met je huisarts of een gespecialiseerde hulpverlener.
Deze gids is bedoeld als informatie en vervangt geen medisch advies. Bespreek jouw situatie altijd met een arts.
Laatst bijgewerkt: 6 oktober 2026
Alle bronnen zijn geraadpleegd op 6 oktober 2026.