Anabole | Gids Onderzoeksgids

Anabolen: Risico's, Bijwerkingen en Schadebeperking op Basis van Onderzoek

Wat onderzoek zegt over hart, lever, nieren, hormonen en psyche, hoe herstel verloopt en wat schadebeperking in Nederland inhoudt. Zonder doseringen, zonder verkoop, met 36 bronnen.

  • Laatst bijgewerkt 6 oktober 2026
  • Leestijd ± 25 minuten
  • 36 bronnen

Direct hulp nodig? Bel 113 of 0800-0113 (gratis, dag en nacht).

Orgaansystemen die door anabolengebruik kunnen worden beïnvloed Overzicht van zes systemen: hart en bloedvaten, lever, nieren, hormonen, psyche en pezen en huid. Elk systeem verwijst naar de bijbehorende sectie. Anabolen 6 systemen 01 Hart 02 Lever 03 Nieren 04 Hormonen 05 Psyche 06 Pezen & huid
3,3%

heeft wereldwijd ooit anabolen gebruikt (mannen 6,4%, vrouwen 1,6%)

Bron [2]
99%

van de gebruikers meldt minstens één bijwerking (zelfgerapporteerd)

Bron [3]
3×

hogere sterfte bij gebruikers in een Deens cohort (HR 3,0)

Bron [6]
3 mnd

tot herstel van het testosteron bij de meeste mannen in HAARLEM; zaadproductie duurt ongeveer een jaar

Bron [23]

Informatie, geen medisch advies. We verkopen niets, noemen geen doseringen of kuurschema's en moedigen geen gebruik aan.

Medische gids
Onderzoek · Risico's · Schadebeperking

Anabole steroïden zijn synthetische varianten van testosteron. Tienduizenden Nederlanders gebruiken ze buiten de zorg, en bijna alle gebruikers melden bijwerkingen. Onderzoek laat risico's zien voor hart, lever, nieren, hormonen en psyche, voor infecties bij injecteren en voor een hogere sterfte bij gebruikers. Veel effecten herstellen na het stoppen, maar niet alle. Deze gids vat het onderzoek samen en legt uit wat schadebeperking in Nederland inhoudt: controles, waarschuwingssignalen en zorg, zonder advies over doseringen of kuren.

Onderzoek Gezondheidsrisico's Herstel Schadebeperking
01
Onderzoek in cijfers Belangrijkste bevindingen

Kerncijfers

01 Wereldwijd
3,3%

Gebruik wereldwijd

Naar schatting heeft 3,3% van de bevolking ooit anabolen gebruikt: 6,4% van de mannen en 1,6% van de vrouwen [2]

6,4% mannen 1,6% vrouwen
02 Nederland
40–50K

Gebruik in Nederland

Een TNO-schatting uit 2009 kwam op ongeveer 20.000 gebruikers [3]. De Dopingautoriteit noemde later 40.000 tot 50.000 [4]

±20K TNO 2009
03 Bijwerkingen
99%

Minstens één bijwerking

99% van de gebruikers meldt minstens één bijwerking en meer dan 70% minstens drie (zelfgerapporteerd) [3]

>70% minstens drie
04 Sterfte
3×

Hogere sterfte

In een Deens cohort was de sterfte driemaal zo hoog bij gebruikers (HR 3,0; 95%-BI 1,3–7,0) [6]

HR 3,0 95%-BI 1,3–7,0
05 Afhankelijkheid
30%

Afhankelijkheid

Ongeveer 30% van de gebruikers ontwikkelt een afhankelijkheidssyndroom [28]

06 Herstel
±3mnd

Herstel hormonen

In de Nederlandse HAARLEM-studie normaliseerde het testosteron bij de meeste mannen binnen 3 maanden na stoppen; de zaadproductie had ongeveer een jaar nodig [23]

±1 jaar zaadproductie
07 Productkwaliteit
Enkele%

Productkwaliteit

Slechts enkele procenten van de onderzochte Nederlandse preparaten bevatten ongeveer wat het etiket zegt [36]

+
Onderzoeksgegevens Volledig overzicht van de kerncijfers
7 kernbevindingen
Wat Wat laat het onderzoek zien?
Gebruik wereldwijd Naar schatting heeft 3,3% van de bevolking ooit anabolen gebruikt: 6,4% van de mannen en 1,6% van de vrouwen [2]
Gebruik in Nederland Een TNO-schatting uit 2009 kwam op ongeveer 20.000 gebruikers [3]. De Dopingautoriteit noemde later 40.000 tot 50.000 [4]
Bijwerkingen 99% van de gebruikers meldt minstens één bijwerking en meer dan 70% minstens drie (zelfgerapporteerd) [3]
Sterfte In een Deens cohort was de sterfte driemaal zo hoog bij gebruikers (HR 3,0; 95%-BI 1,3–7,0) [6]
Afhankelijkheid Ongeveer 30% van de gebruikers ontwikkelt een afhankelijkheidssyndroom [28]
Herstel hormonen In de Nederlandse HAARLEM-studie normaliseerde het testosteron bij de meeste mannen binnen 3 maanden na stoppen; de zaadproductie had ongeveer een jaar nodig [23]
Productkwaliteit Slechts enkele procenten van de onderzochte Nederlandse preparaten bevatten ongeveer wat het etiket zegt [36]
02
Context & uitgangspunt Voor wie deze gids is

Inleiding

Wie zoekt naar "anabolen kopen" is niet één soort lezer. Sommigen staan aan het begin van hun overweging. Anderen gebruiken al jaren en willen eerlijke informatie over gezondheid. Weer anderen zijn partner, ouder, trainer of vriend van iemand die gebruikt. Deze gids is voor al die groepen geschreven, en hij heeft één doel: laten zien wat onderzoek werkelijk zegt, inclusief wat nog niemand weet.

Dit is de centrale gids van AnaboleGids. Per middel vind je het diepere onderzoek in onze artikelen, bijvoorbeeld over Testosteron Enanthaat, Trenbolon en Dianabol, en een overzicht van alle 14 middelen op Soorten anabole steroïden. Over herstel na gebruik lees je meer in ons artikel over anabolen kuur.

+
Schadebeperking

Wat deze gids wel en niet doet

Schadebeperking betekent de gezondheidsschade beperken zonder dat onthouding de voorwaarde is. In Nederland kreeg dat een eigen vorm. De Gezondheidsraad concludeerde dat er meer aan schadebeperking moest gebeuren, en de anabolenpolikliniek van het Spaarne Gasthuis onderzoekt en behandelt klachten van (ex-)gebruikers. Die polikliniek schrijft geen anabole middelen voor en geeft geen individuele adviezen aan mensen zonder gezondheidsklachten, maar laat wel hun gezondheid grondig screenen [1].

Wij volgen dezelfde lijn:

✓
Wel

Onderzoek per orgaansysteem, herstelgegevens, waarschuwingssignalen, controles, infectiepreventie, steun bij stoppen en waar je zorg vindt.

×
Niet

Doseringen, kuurschema's, PCT-protocollen, injectietechniek of verwijzingen naar verkopers.

!
Medische informatie

Deze informatie vervangt geen medisch advies. Er bestaat geen "veilig" gebruik van anabolen zonder medische indicatie. Er bestaat wel minder schadelijk omgaan met de gevolgen.

Bewijs & interpretatie

Zo lees je de bewijsniveaus

Niet ieder type onderzoek kan dezelfde conclusies ondersteunen.

01
≡

Overzichten en richtlijnen

Samenvattingen van de literatuur door onderzoekers en instellingen.

02
↗

Prospectieve cohorten

Mensen worden gevolgd voor, tijdens en na gebruik, zoals de Nederlandse HAARLEM-studie.

03
▦

Registerstudies

Vergelijken gebruikers met niet-gebruikers over jaren. Laten samenhang zien, geen oorzaak.

04
!

Casusrapporten

Laten zien dat iets kan gebeuren, niet hoe vaak.

03
Prevalentie & doelgroep Wat Nederlandse studies laten zien

Wie Gebruikt Anabolen?

Een meta-analyse van 187 studies schatte de wereldwijde levenslange prevalentie op 3,3% (95%-BI 2,8–3,8), met 6,4% voor mannen en 1,6% voor vrouwen [2]. In Nederland kwam een TNO-onderzoek onder volwassen fitnessbezoekers in 2009 op een schatting van ongeveer 20.000 gebruikers, waarbij de onderzoekers zelf aangaven dat dit aan de lage kant kon zijn [3]. Later noemde de Dopingautoriteit 40.000 tot 50.000 gebruikers en zei dat de doelgroep groter en jonger wordt [4].

Een recent onderzoek onder regelmatige sporters laat zien hoe verspreid doping in de sportschool is: bijna een kwart van de regelmatige krachtsporters gebruikt één of meer middelen van de dopinglijst (werkelijke waarde tussen 20,9% en 27,9%), en bij vechtsporters is dat 47,0% (38,1% tot 56,6%). Let op: dat gaat over alle middelen op de dopinglijst, niet alleen over anabolen [5].

Gebruik speelt zich vooral af bij regelmatige bezoekers van sportscholen en fitnesscentra, grotendeels buiten het zicht van de gezondheidszorg [3]. In HAARLEM, de grootste Nederlandse studie, ging het om 100 mannelijke amateursporters die een kuur wilden beginnen [12].

04
Medische context Indicatie versus gebruik buiten de zorg

Medisch Gebruik versus Gebruik buiten de Zorg

De bijsluiter van testosteron zegt nuchter wat de zorg ermee doet. De Nederlandse productinformatie van Nebido, een testosteronpreparaat, zegt dat het bedoeld is voor mannen met een aangetoond tekort en dat androgenen niet geschikt zijn om spierontwikkeling of fysieke prestaties bij gezonde personen te verbeteren. Misbruik gebeurt meestal in hogere doses dan voor de goedgekeurde indicatie en in combinatie met andere anabole steroïden, en kan leiden tot ernstige bijwerkingen, waaronder cardiovasculaire (soms met fatale afloop), lever- en psychiatrische voorvallen, en tot afhankelijkheid [9].

Daar zit het belangrijkste onderscheid. De grootste placebogecontroleerde studie naar de veiligheid van testosterontherapie (TRAVERSE) liet bij mannen met een bevestigd tekort geen toename van ernstige hartgebeurtenissen zien, maar wel meer boezemfibrilleren, nierletsel en longembolie. Die studie ging over een gel, bij mannen die op normale spiegels werden behandeld [10]. Dat zegt niets over de hoeveelheden die buiten de zorg worden gebruikt. Een uitgebreide bespreking vind je in ons artikel over de bijwerkingen van Testosteron Enanthaat.

05
Gezondheidsrisico's Wat studies per orgaansysteem laten zien

Het Onderzoek per Orgaansysteem

01
Overzicht
Algemeen risicobeeld

Het algemene beeld

Volgens een Nederlands overzichtsartikel uit 2010 ondervindt 99% van de gebruikers minstens één subjectieve of objectieve bijwerking, en meer dan 70% minstens drie. Welke bijwerkingen optreden, hangt af van het type steroïde, de toedieningswijze, de hoeveelheid en de duur. Orale middelen geven vooral leverschade, injecties vooral infecties [3]. In de HAARLEM-studie waren vochtretentie (56%) en onrust of agitatie (36%) tijdens de kuur en een verminderd libido (58%) na de kuur de meest gemelde klachten [11].

In een Deens registeronderzoek bij mannen die in fitnesscentra positief testten, was de sterfte driemaal zo hoog als bij gematchte controles (HR 3,0; 95%-BI 1,3–7,0), en hadden gebruikers significant meer ziekenhuisopnames [6].

Bijwerkingen 99% minstens één
Meerdere klachten >70% minstens drie
Vochtretentie 56% tijdens de kuur
Onrust / agitatie 36% tijdens de kuur
Verminderd libido 58% na de kuur
Sterfte 3× Deens cohort
02
Cardiovasculair
Hart- en vaatstelsel

Hart en bloedvaten

01

Cholesterol en bloeddruk

Cholesterol en bloeddruk. Bij anabole steroïden daalt het HDL-cholesterol met 20 tot 70% en stijgt het LDL met ongeveer 20%, ook bij korte kuren. De aanmaak van HDL wordt geremd, de aanmaak van LDL toegenomen en HDL sneller afgebroken [14]. In HAARLEM steeg de bloeddruk gemiddeld met 6,9 mmHg (systolisch) en 3,2 mmHg (diastolisch), en deze veranderingen waren omkeerbaar na het stoppen [13].

HDL ↓ 20–70% daling
LDL ↑ ±20% stijging
Systolisch +6,9 mmHg
Diastolisch +3,2 mmHg
02

De hartspier

De hartspier. HAARLEM onderzocht met 3D-echo's 31 mannen voor, aan het eind van en een jaar na de kuur. De steroïden veroorzaakten verdikking van de linkerhartkamer en een verminderde systolische en diastolische functie, en die veranderingen bleken omkeerbaar [12]. In een Amerikaanse studie bij 140 krachtsporters had de groep met minstens twee jaar gebruik een lagere ejectiefractie (52% tegenover 63%) en meer kalkaanslag in de kransslagaders. Bij mensen die op dat moment gebruikten was de pompfunctie lager dan bij stoppers (49% tegenover 58%) [15].

Langdurig gebruik 52%
Vergelijkingsgroep 63%
Ejectiefractie in de genoemde Amerikaanse studie
03

Infarcten en trombose

Infarcten en trombose. In het Deense cohort van 1.189 mannen met een dopingsanctie, gevolgd gedurende gemiddeld 11 jaar, was het risico op een hartinfarct drie keer zo hoog als bij gematchte controles (aangepaste HR 3,00; 95%-BI 1,67–5,39), op een dotter- of bypassbehandeling ook (2,95; 1,68–5,18) en op veneuze trombo-embolie ruim twee keer zo hoog (2,42; 1,54–3,80) [16].

Hartinfarct 3,00× HR 1,67–5,39
Dotter / bypass 2,95× HR 1,68–5,18
Veneuze trombo-embolie 2,42× HR 1,54–3,80
i
Hoe moet je dit lezen?

Hoe moet je dit lezen? Bij korte kuren zijn veel veranderingen na het stoppen weer weg. Bij langdurig gebruik laten registers en echo-onderzoek meer blijvende schade zien. Alle onderzoeken naar gebruikers zijn observationeel en gaan over meerdere middelen tegelijk.

03
Hepatisch
Leverfunctie & leverschade

Lever

LiverTox, het naslagwerk van het Amerikaanse gezondheidsinstituut NIDDK, onderscheidt vier vormen van leverschade door androgene en anabole steroïden: tijdelijk verhoogde leverenzymen, een acuut cholestatisch syndroom, peliosis hepatis (vaatschade met bloedgevulde holtes) en levertumoren. Alle 17α-gealkyleerde steroïden, de orale middelen, zijn bij leverschade betrokken geweest, en de ernstigste complicatie is een levertumor [17].

01 Verhoogde leverenzymen
02 Cholestatisch syndroom
03 Peliosis hepatis
04 Levertumoren
Casusrapport · 2026 Cholestase na Dianabol
30 jaar

Hoe cholestase eruitziet, laat een casusrapport uit 2026 zien. Een 30-jarige bodybuilder kreeg na zeven weken gebruik van Dianabol geelzucht, donkere urine en jeuk. Zijn bilirubine steeg van 76 naar 138 µmol/l in de tien dagen daarna, terwijl hij al was gestopt, en was zes weken na stoppen genormaliseerd. Het ALAT piekte pas twee weken na ontslag [18]. De schade ontstaat meestal binnen 1 tot 4 maanden na de start, maar kan tot 24 maanden vertraagd zijn [19].

Na 7 weken Geelzucht, donkere urine en jeuk
10 dagen later Bilirubine 76 → 138 µmol/l
2 weken na ontslag ALAT piekt
6 weken na stoppen Bilirubine genormaliseerd

Het beeld is niet eenduidig. Verhoogde ALAT- en ASAT-waarden bij krachtsporters kunnen ook van spierschade komen, en het aantal meldingen van leverschade is laag, gezien de miljoenen gebruikers [19]. Een Nederlands overzicht uit Maastricht vond in studies bij atleten geen leverschade [20]. Toch is ook bij injecteerbare middelen leverschade beschreven: een Nederlands casusrapport koppelt een cholestatische hepatitis, op basis van onder meer een biopsie, aan injecteerbaar trenbolonenanthaat [21]. Het verschil tussen "oraal is slecht, injectie is veilig" is dus niet zo scherp als vaak wordt gedacht.

!
Belangrijke nuance “Oraal slecht, injectie veilig” is te simpel.
04
Renaal
Nierfunctie & casuïstiek

Nieren

Er zijn casussen met focale segmentale glomerulosclerose (FSGS), een vorm van nierschade. In een reeks van tien bodybuilders met FSGS en eiwit in de urine na langdurig gebruik was de gemiddelde BMI 34,7, een bekende risicofactor op zichzelf. Eén patiënt die na herstel weer begon, kreeg opnieuw eiwit in de urine en nierfunctiestoornissen [22]. Bij galstuwing komt ook een verhoogd risico op acuut nierletsel voor. Dit zijn meldingen, geen incidentiecijfers.

Hormoonas & herstel

Hormonen en vruchtbaarheid

Anabole steroïden onderdrukken de eigen hormoonproductie. In HAARLEM waren LH en FSH bij vrijwel alle mannen niet meer meetbaar tijdens de kuur. Als de hormoonfunctie vóór de kuur normaal was, was de kans op een normaal testosteron 90% na 3 maanden en 100% aan het einde van de follow-up (tot 17 maanden). De zaadproductie herstelde trager: drie maanden na de kuur was het zaadgetal nog significant lager dan bij aanvang, en volledig herstel duurde ongeveer een jaar [23]. De follow-up was kort ten opzichte van de lange hersteltijd van zaadproductie, en de studie gaat over amateursporters met kuren van beperkte duur [23].

HAARLEM Herstel na stoppen
Tijdens gebruik LH & FSH Vrijwel niet meetbaar
Na 3 maanden Testosteron 90% normaal
± 1 jaar Zaadproductie Trager herstel

Een overzicht van het herstel na een tekort door anabolengebruik vat samen: testikelkrimp herstelt grotendeels in maanden tot jaren, gonadotropines vrijwel zeker in 3 tot 6 maanden, testosteron bijna volledig maar niet altijd helemaal, en zaadproductie waarschijnlijk in maanden. Herstel van gynaecomastie is niet waarschijnlijk. Het libido keert terug, maar niet altijd op het niveau van tijdens het gebruik [24]. Bij langer gebruik is het beeld minder gunstig: modellering suggereert dat zaadproductie ongeveer 14 maanden nodig had en trager herstelde bij een langere gebruiksduur, en een Deense studie vond dat herstel van de zaadkwaliteit vaak onvolledig was [25].

Gedrag · stemming · afhankelijkheid

Psyche, afhankelijkheid en hersenen

In een placebogecontroleerde studie bij 56 gezonde mannen die zes weken lang zeer hoge hoeveelheden testosteron kregen, stegen de scores voor manische symptomen en agressieve reacties. De respons liep sterk uiteen: bij de 50 mannen op de hoogste dosis had 84% minimale psychische effecten, 12% werd licht hypomaan en 4% duidelijk hypomaan [27]. In HAARLEM meldde 36% agitatie tijdens de kuur [11]. Bij het stoppen komen depressieve en angstige klachten veel voor. Volgens een overzicht verbeteren ze meestal na de eerste ontwenningsperiode, maar niet altijd volledig, en de gegevens zijn tegenstrijdig [24].

84% Minimale effecten hoogste dosisgroep
12% Licht hypomaan hoogste dosisgroep
4% Duidelijk hypomaan hoogste dosisgroep
36% Agitatie HAARLEM

Ongeveer 30% van de gebruikers ontwikkelt een afhankelijkheidssyndroom, waarbij het gebruik doorgaat ondanks bijwerkingen [28]. In een Noorse studie hadden afhankelijke mannen een dunnere hersenschors in prefrontale gebieden die belangrijk zijn voor impulscontrole en emotieregulatie, in vergelijking met niet-afhankelijke gebruikers [29]. In een grotere Noorse studie van 130 krachtsporters met langdurig gebruik en 99 niet-gebruikers hadden gebruikers een groter verschil tussen hun hersenleeftijd en kalenderleeftijd, vooral bij afhankelijkheid of een lange gebruiksgeschiedenis [28]. Dit is dwarsdoorsnede-onderzoek: het toont samenhang, geen bewezen oorzaak.

Huid · pezen · bloedoverdracht

Huid, pezen en infecties

De effecten die mannelijke atleten het vaakst zelf melden zijn een verhoogde seksuele drive, acne, toegenomen beharing en meer agressief gedrag [20]. Een overzichtsartikel beschrijft dat de pezen minder snel meegroeien dan de spieren: steroïden verstoren de collageenaanmaak, wat het risico op peesrupturen kan vergroten. Het bewijs komt vooral uit casusreeksen [32].

01 Huid

Acne en toegenomen beharing behoren tot vaak gemelde effecten.

02 Pezen

Spierkracht en peesweefsel passen zich niet noodzakelijk in hetzelfde tempo aan.

03 Collageen

Veranderingen in collageenaanmaak worden in de literatuur beschreven.

Bloedoverdraagbare infecties Infecties

Infecties. Van de anabolengebruikers injecteert bijna iedereen zelf (99,2% in een systematisch overzicht), en tot 13% meldt risicovolle praktijken zoals hergebruik of delen van naalden en flacons. Beschreven letsels zijn koorts, littekens en abcessen [31]. In een Brits onderzoek onder mannen die prestatiebevorderende middelen injecteerden had 1,5% hiv, had ongeveer 9% antistoffen tegen hepatitis B en 5,5% tegen hepatitis C. Ongeveer 9% had ooit een naald, spuit of flacon gedeeld. Slechts 23% was gevaccineerd tegen hepatitis B, 22% ooit getest op hepatitis C en 31% op hiv [30]. Bloedoverdraagbare aandoeningen komen dus voor, en vaccinatie en testen zijn laagdrempelig te regelen via huisarts of GGD.

1,5% hiv
±9% hepatitis B-antistoffen
5,5% hepatitis C
23% gevaccineerd hepatitis B
Virilisatie & ontwikkeling

Vrouwen en jongeren

De productinformatie van testosteron beschrijft bij vrouwen virilisatie: een diepere stem, toegenomen beharing, acne, lichamelijke veranderingen en menstruatiestoornissen. Dat is meestal niet omkeerbaar, het wordt niet voorkomen door gelijktijdig gebruik van oestrogenen en de behandeling moet bij de eerste tekenen worden gestaakt om blijvende virilisatie te voorkomen [33]. In een oude gerandomiseerde studie bij vrouwen met borstkanker trad virilisatie op bij 85% van de vrouwen die drostanolon kregen [34]. Bij kinderen en adolescenten kunnen androgenen de botrijping versnellen, zodat de uiteindelijke lengte lager uitvalt [33].

Vrouwen Virilisatie kan blijvend zijn

Onder meer stemverandering, beharing, acne, lichamelijke veranderingen en menstruatiestoornissen worden beschreven.

Jongeren Versnelde botrijping

Androgenen kunnen de botrijping versnellen en daarmee de uiteindelijke lengte beïnvloeden.

Risicoprofiel

Pillen versus Injecties: het Risico Verschuift

De toedieningsvorm verandert welke risico's op de voorgrond staan — niet of risico aanwezig is.

01 Orale middelen
Gemiddelde HDL-daling ±50%
  • Directere belasting van de lever
  • Sterkere invloed op HDL beschreven
  • 17α-alkylgroep speelt een belangrijke rol
VS
02 Injecties
HDL-daling in genoemd onderzoek 0–16%
  • Infectierisico
  • Hoger hematocriet
  • Zeldzame longreactie bij olieachtige depots

Orale steroïden met een 17α-alkylgroep geven volgens eerder onderzoek een gemiddelde HDL-daling van ongeveer 50%, terwijl steroïden met een 17β-ester een milde of geen daling gaven (0 tot 16%) [35]. Orale middelen belasten daarnaast de lever het meest direct [17]. Injecties hebben andere risico's: infecties [30] [31], een hoger hematocriet (zie ons artikel over Testosteron Enanthaat) en bij olieachtige depots een zeldzame longreactie. Geen van beide vormen is dus veilig, en overstappen verandert het risico, niet de aanwezigheid ervan.

Conclusie Het risico verdwijnt niet — het risicoprofiel verschuift.
Mythe versus bewijs

Mythes naast het Onderzoek

Veel populaire uitspraken klinken overtuigend, maar zijn niet hetzelfde als wat daadwerkelijk is onderzocht.

Mythe Wat zegt het onderzoek?
× "Sommige middelen zijn mild." Dat is vaak niet onderzocht. In onze artikelen over Anavar, Primobolan en Boldenon blijkt de reputatie als "mild" meestal niet onderbouwd.
× "Injecties zijn veiliger voor de lever." Directe leverschade komt vooral bij orale middelen voor [17], maar cholestatische hepatitis is ook na een injectie beschreven [21].
× "Kuren met pauzes maakt het veilig." Veel effecten herstellen bij korte kuren [13] [23], maar bij langdurig gebruik blijft schade vaker bestaan [15] [25]. Zie ons artikel over anabolen kuur.
× "Je hebt een PCT nodig om te herstellen." In het prospectieve onderzoek was er geen verschil na 3 maanden [26], en PCT is niet bewezen gunstig [23].
× "Het lichaam herstelt altijd." Bij de meeste mannen in HAARLEM herstelde de hormoonas [23], maar gynaecomastie herstelt zelden [24] en na langer gebruik is herstel minder zeker [25].
Onvoorspelbare inhoud

Productkwaliteit: Je Weet Niet wat Je Gebruikt

De Dopingautoriteit analyseerde preparaten uit het Nederlandse krachtsportmilieu. Volgens die analyse kwam 58% van de preparaten uit "ondergrondse labs" en 41% uit de farmacie, met een niet altijd duidelijk verschil. Zware metalen, bestrijdingsmiddelen en andere verontreinigingen werden niet gevonden. Het slechte nieuws: slechts enkele procenten van de preparaten bevatten ongeveer wat het etiket zei, ze bleken ondergedoseerd (volgens de presentatie ontbrak 45% van de actieve stoffen) en ze bevatten vaak andere stoffen dan vermeld. De conclusie van de onderzoeker: gebruikers kunnen niet weten wat ze in hun lichaam stoppen [36].

Het probleem is dus niet vooral vervuiling, maar een inhoud die niet klopt: te weinig, te veel, of een andere stof. Dat maakt elk risico onvoorspelbaar, ook voor iemand die meent te weten wat hij gebruikt.

Wetgeving

Juridische Status in Nederland

De Nederlandse overheid is duidelijk: bezit en gebruik van deze middelen is niet strafbaar. Ze zijn alleen verkrijgbaar bij een apotheek op recept van een arts, zoals geregeld in de Geneesmiddelenwet, waarop de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd toezicht houdt [7]. Het Dopingautoriteit-overzicht zegt het zo: de overheid gedoogt het bezit voor eigen gebruik, maar heeft de handel verboden. Handel in dopingmiddelen is sinds 1999 strafbaar volgens de Wet op de economische delicten, met maximaal zes jaar gevangenisstraf en een forse geldboete [8]. Productie, handel en invoer zonder vergunning zijn dus strafbaar, en ook online verkoop valt daaronder.

Voor sporters die zijn aangesloten bij een sportbond gelden andere regels: anabole middelen staan op de dopinglijst en zijn dan verboden, ook buiten wedstrijden. Voor recreatieve sporters is dat anders, en de Dopingautoriteit zet zich samen met het ministerie van VWS in voor waardevrije informatie over de gezondheidsrisico's [7] [8].

01 Eigen gebruik Bezit en gebruik niet strafbaar
02 Handel Strafbaar
03 Georganiseerde sport Verboden volgens dopingregels
Gezondheid · Controle · Zorg

Schadebeperking: wat Het Is en wat Het Niet Is

Schadebeperking is in Nederland geen advies om te gebruiken en geen handleiding. Het is toegang tot onderzoek en zorg, kennis van waarschuwingssignalen en steun bij stoppen, voor mensen die al gebruiken. Het Spaarne Gasthuis maakte die keuze expliciet: onderzoek en behandeling van klachten, geen voorschriften en geen individuele gebruiksadviezen [1].

01
Medische monitoring

Controles die zinvol zijn

Wie gebruikt of gebruikt heeft, kan via de huisarts laten onderzoeken. Op basis van het onderzoek hierboven zijn dit de waarden die het meest relevant zijn:

  • 01
    Bloeddruk en cholesterol (HDL en LDL).

    De meest voorspelbare veranderingen [13] [14].

  • 02
    Leverwaarden, inclusief bilirubine.

    ALAT en ASAT alleen kunnen door spierschade verhoogd zijn. Ook na het stoppen blijft controle nodig, omdat de piek later kan komen [18] [19].

  • 03
    Nierfunctie en urine.

    Eiwit in de urine kan op nierschade wijzen [22].

  • 04
    Hematocriet.

    Vooral bij injecteerbare testosteronpreparaten, zoals beschreven in ons artikel over Testosteron Enanthaat.

  • 05
    Hormonen: testosteron, LH, FSH.

    Om te zien hoe de hormoonas herstelt [23].

  • 06
    Hart.

    Bij klachten of langdurig gebruik kan een arts een echo of ecg overwegen [12] [15].

!
Wanneer niet afwachten

Waarschuwingssignalen

Direct medische hulp is nodig bij pijn op de borst, kortademigheid, hartkloppingen of flauwvallen [15], gele huid of ogen, donkere urine of jeuk over het hele lichaam [18], pijn, zwelling of roodheid in een been [33], koorts of een rode, pijnlijke plek na een injectie [31], schuimende urine of zwelling van de enkels [22], en bij ernstige onrust, achterdocht, hallucinaties of gedachten aan zelfdoding. Bij die laatste: bel 113.

02
+

Infecties voorkomen

Deel nooit naalden, spuiten of flacons: hepatitis B, hepatitis C en hiv komen bij mensen die prestatiebevorderende middelen injecteren voor [30]. Vaccinatie tegen hepatitis B en testen op hepatitis C en hiv kun je bij je huisarts of de GGD laten doen, en slechts een minderheid van de gebruikers had dat gedaan [30]. Voor injectietechniek, producten en doseringen verwijzen we bewust niet door.

03
○

Stoppen en geestelijke gezondheid

Bij het stoppen komen depressieve en angstige klachten en een lager libido veel voor [24]. Stoppen is een medisch onderwerp: bespreek het met een arts en laat hormonen controleren. Bij langdurig gebruik of afhankelijkheid helpt specialistische zorg, zoals Jellinek of een anabolenpolikliniek [28].

Medisch beroepsgeheim

Vertrouwelijke zorg

Omdat gebruik en bezit niet strafbaar zijn [7] en een huisarts gebonden is aan het medisch beroepsgeheim, kun je eerlijk zijn over gebruik zonder juridische gevolgen. Wees open over wat je gebruikt: het maakt de interpretatie van bloeduitslagen een stuk eenvoudiger.

Voor de omgeving

Voor Partners, Ouders en Trainers

  • 01
    Begin met belangstelling, niet met een oordeel.

    Vraag wat iemand merkt aan zijn gezondheid, slaap en stemming.

  • 02
    Let op veranderingen.

    Meer prikkelbaarheid, agitatie en stemmingswisselingen zijn onder gebruikers vaak gemeld [11].

  • 03
    Stel een medische controle voor.

    Een gesprek met de huisarts is laagdrempelig en vertrouwelijk.

  • 04
    Wijs op de signalen die niet kunnen wachten:

    pijn op de borst, geelzucht, zware stemmingsklachten.

  • 05
    Je hoeft niet te controleren.

    Informatie en steun werken beter dan druk.

Grenzen van het bewijs

Wat We Niet Weten

? Onderzoeksbeperkingen
  • 01

    Er bestaan geen trials bij gezonde gebruikers met de hoeveelheden die in de sportschool worden gebruikt. Dat zou onethisch zijn, dus alles komt uit observatie.

  • 02

    Gebruikers combineren middelen. Daardoor is niet vast te stellen welk middel welk effect heeft.

  • 03

    De follow-up is vaak kort. HAARLEM volgde mannen tot 17 maanden, wat kort is voor effecten als zaadproductie en hartschade [23].

  • 04

    De inhoud van producten is onzeker, waardoor onderzoek en praktijk uiteenlopen [36].

  • 05

    Zelfrapportage is niet altijd betrouwbaar. Veel cijfers komen uit enquêtes.

Veelgestelde vragen

Veelgestelde Vragen (FAQ)

01 Is het legaal om anabolen te gebruiken in Nederland?

Bezit en gebruik zijn niet strafbaar. Productie, handel en invoer zonder vergunning wel, met tot zes jaar gevangenisstraf [7] [8]. Voor sporters bij een bond zijn ze verboden.

02 Welke bijwerkingen komen het vaakst voor?

Vochtretentie, agitatie en een lager libido na het stoppen (HAARLEM), naast hogere bloeddruk en lager HDL [11] [13]. 99% van de gebruikers meldt er minstens één [3].

03 Herstelt het lichaam na het stoppen?

Bij de meeste mannen in HAARLEM herstelde het testosteron binnen 3 maanden en de zaadproductie in ongeveer een jaar [23]. Gynaecomastie herstelt zelden [24], en na langer gebruik is herstel minder zeker [25].

04 Is de lever veilig bij injecties?

Veiliger dan bij orale middelen, maar niet veilig: er zijn casussen van cholestatische hepatitis na injecteerbaar trenbolon [21].

05 Kan ik verslaafd raken?

Ongeveer 30% van de gebruikers ontwikkelt een afhankelijkheidssyndroom [28].

06 Zijn anabolen van internet betrouwbaar?

Nee. Slechts enkele procenten van de onderzochte preparaten bevatten ongeveer wat het etiket zegt [36].

07 Is anabolen kopen zonder recept strafbaar?

Gebruik en bezit zijn niet strafbaar [7]. Wie levert, handelt of produeert, pleegt wel een strafbaar feit [8].

08 Waar vind ik vertrouwelijke zorg?

Bij je huisarts, bij een anabolenpolikliniek (Spaarne Gasthuis, ETZ) of bij Jellinek. Zie hieronder.

Vertrouwelijke hulp

Hulp en Ondersteuning Vinden

Je huisarts is meestal het eerste aanspreekpunt: bloedonderzoek, doorverwijzing en medisch beroepsgeheim. Gespecialiseerde spreekuren zijn er bij het Spaarne Gasthuis en het ETZ. Jellinek biedt informatie en behandeling bij problematisch gebruik, en de Dopingautoriteit beantwoordt vragen via dopingautoriteit.nl. De GGD helpt bij vaccinatie en testen op hepatitis en hiv. Heb je gedachten aan zelfdoding, bel dan 113 of het gratis nummer 0800-0113, of chat via 113.nl. De hulplijn is dag en nacht bereikbaar.

Samenvatting van het onderzoek

Conclusie

Anabole steroïden zijn krachtige stoffen met echte medische toepassingen, maar buiten de zorg gaan ze samen met aanzienlijke risico's. Het onderzoek laat effecten zien op hart, lever, nieren, hormonen, psyche en, bij injecteren, op infecties [3] [15] [17] [30]. In een Deens cohort was de sterfte driemaal zo hoog bij gebruikers [6]. Tegelijk laat de Nederlandse HAARLEM-studie zien dat veel effecten van korte kuren na het stoppen weer verdwijnen, al geldt dat niet voor gynaecomastie en is het beeld bij langdurig gebruik somberder [12] [23] [24].

Wat niet bestaat, is een veilig kuurschema of een product waarvan je zeker weet wat erin zit [36]. Wat wel bestaat, is vertrouwelijke zorg, controles en steun bij stoppen. Heb je vragen over jouw situatie, praat dan met je huisarts of een gespecialiseerde hulpverlener.

i

Deze gids is bedoeld als informatie en vervangt geen medisch advies. Bespreek jouw situatie altijd met een arts.

Laatst bijgewerkt: 6 oktober 2026

Onderbouwing

Bronnen

Alle bronnen zijn geraadpleegd op 6 oktober 2026.

36 bronnen
  1. Wassink H. De anabolenpoli: pionieren in preventie. Eigen Kracht (2012). Link
  2. Sagoe D, Molde H, Andreassen CS, Torsheim T, Pallesen S. The global epidemiology of anabolic-androgenic steroid use: a meta-analysis and meta-regression analysis. Ann Epidemiol. 2014;24(5):383–398. Link
  3. Anabole androgene steroïden bij amateursporters in Nederland. Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A2004. Link
  4. Dopingmarkt groeit: "Anabolen van internet kunnen voor ruim een derde vervuild zijn". NPO Radio 1 (interview met de voorzitter van de Dopingautoriteit). Link (schatting, geen onderzoeksrapport)
  5. Balk L, Melman M. Dopinggebruik in de kracht- en vechtsport. Tweede Kamer, 2023. Link
  6. Horwitz H, Andersen JT, Dalhoff KP. Health consequences of androgenic anabolic steroid use. J Intern Med. 2019. Link
  7. Antwoorden op Kamervragen over het bericht "Anabole steroïden nog gevaarlijker dan gedacht" (2024Z15085). Tweede Kamer. Link
  8. Doping en de wet. Dopingautoriteit. Link
  9. Nebido 1000 mg/4 ml, oplossing voor injectie: Samenvatting van de productkenmerken (SmPC), RVG 30794. College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Link
  10. Lincoff AM, Bhasin S, Flevaris P, et al. Cardiovascular safety of testosterone-replacement therapy (TRAVERSE). N Engl J Med. 2023;389:107–117. doi:10.1056/NEJMoa2215025
  11. Health effects of androgen abuse: a review of the HAARLEM study. Link
  12. Anabolic androgenic steroids induce reversible left ventricular hypertrophy and cardiac dysfunction: echocardiography results of the HAARLEM study. PubMed Central. Link
  13. Meagher SP, Chandra MS, Irwig M, Rao P. The expert's approach to managing cardiovascular risk among athletes using anabolic-androgenic steroids. American College of Cardiology, 1 april 2024. Link
  14. Impact of anabolic–androgenic steroid abuse on the cardiovascular system: molecular mechanisms and clinical implications. Int J Mol Sci. 2025;26(22):11037. Link
  15. Baggish AL, Weiner RB, Kanayama G, et al. Cardiovascular toxicity of illicit anabolic-androgenic steroid use. Circulation. 2017;135:1991–2002. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.116.026945
  16. Rasmussen JJ, et al. Cardiovascular disease in anabolic androgenic steroid users. Circulation. 2025;151(12):828–834. Link
  17. Androgenic steroids. LiverTox. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Link
  18. Han MK, Shayo W, Lwin ZT, Aung MT, Cheng C. Anabolic steroid-induced cholestatic jaundice in a young adult. Cureus. 2026;18(5):e108860. doi:10.7759/cureus.108860 (casusrapport)
  19. Niedfeldt MW. Anabolic steroid effect on the liver. Curr Sports Med Rep. 2018. Link
  20. Hartgens F, Kuipers H. Effects of androgenic-anabolic steroids in athletes. Sports Med. 2004;34(8):513–554. Link
  21. Boks MN, et al. A jaundiced bodybuilder: cholestatic hepatitis as side effect of injectable anabolic-androgenic steroids. J Sports Sci. 2017;35(22):2262–2264. Link (casusrapport)
  22. Herlitz LC, Markowitz GS, Farris AB, et al. Development of focal segmental glomerulosclerosis after anabolic steroid abuse. J Am Soc Nephrol. 2010;21:163–172. Link (samenvatting)
  23. Smit DL, Buijs MM, de Hon O, den Heijer M, de Ronde W. Disruption and recovery of testicular function during and after androgen abuse: the HAARLEM study. Hum Reprod. 2021;36:880–890. Samenvatting: Anabolic–androgenic steroid abuse and testicular function in men; recent insights. Link
  24. Physical, psychological and biochemical recovery from anabolic steroid-induced hypogonadism: a scoping review. Endocr Connect. 2023;12(12):e230358. Link
  25. Health consequences of anabolic steroids: a sexual-medicine perspective. Int J Impot Res. 2026. Link
  26. Post-cycle therapy after androgen abuse: a narrative review of mechanisms, evidence, and clinical perspectives. Endocr Connect. 2025. Link
  27. Pope HG Jr, Kouri EM, Hudson JI. Effects of supraphysiologic doses of testosterone on mood and aggression in normal men: a randomized controlled trial. Arch Gen Psychiatry. 2000;57(2):133–140. Link
  28. Bjørnebekk A, Kaufmann T, Hauger LE, et al. Long-term anabolic–androgenic steroid use is associated with deviant brain aging. Biol Psychiatry Cogn Neurosci Neuroimaging. 2021. Link
  29. Hauger LE, Bjørnebekk A, et al. Structural brain characteristics of anabolic-androgenic steroid dependence in men. Addiction. 2019. Link
  30. Hope VD, McVeigh J, Marongiu A, et al. Prevalence of, and risk factors for, HIV, hepatitis B and C infections among men who inject image and performance enhancing drugs: a cross-sectional study. BMJ Open. 2013. Link
  31. Brennan R, et al. The injecting use of image and performance-enhancing drugs (IPED) in the general population: a systematic review. Health Soc Care Community. 2017. Link
  32. Impact of anabolic steroids on tendons: a narrative review. Cureus. Link
  33. Delatestryl (testosterone enanthate injection, USP): Prescribing information (herzien 06/2014). U.S. Food and Drug Administration. Link
  34. Chowdhury MS, Banks AJ, Bond WH, Jones WG, Ward HW. A comparison of drostanolone propionate (Masteril) and nandrolone decanoate (Deca-durabolin) in the treatment of breast carcinoma. Clin Oncol. 1976;2(3):203–206. Link
  35. Lack of demonstrated effect of nandrolone on serum lipids. Metabolism. 1994. Link
  36. Koert W. Kwaliteit van anabolica in het Nederlandse krachtsportmilieu. Dopingautoriteit, presentatie Symposium 10 jaar Anabolenpoli, 22 februari 2022. Link
Scroll to Top