Testosteron Enanthaat Bijwerkingen: Onderzoek & Risico’s

Testosteron Enanthaat Bijwerkingen

Table of Contents

Testosteron enanthaat veroorzaakt bijwerkingen vooral doordat de testosteronspiegel stijgt en een deel wordt omgezet in oestradiol. De best onderbouwde effecten zijn een verhoogd hematocriet (erytrocytose), gynaecomastie en vochtretentie, onderdrukking van de eigen hormoon- en zaadproductie, een lichte stijging van de bloeddruk en een lager HDL-cholesterol. Bij medisch gebruik door mannen met een aangetoond tekort zijn de risico’s met controles beheersbaar. Bij langdurig gebruik buiten de zorg wijzen onderzoeken op meer hartschade en trombose. Een deel van de effecten is omkeerbaar, een deel niet.

Inleiding

Testosteron enanthaat (Test E) is een van de meest gebruikte testosteronpreparaten, in de zorg en daarbuiten. Over de bijwerkingen bestaat veel onderzoek, maar dat gaat vaak over iets anders dan wat in de sportschool gebeurt. Studies bij mannen met een testosterontekort laten zien wat er gebeurt als de testosteronspiegel wordt hersteld. Studies bij gebruikers laten zien wat er gebeurt bij veel hogere hoeveelheden, vaak samen met andere middelen. Dit artikel houdt die twee gescheiden en laat per bijwerking zien hoe sterk het bewijs is. Dit artikel is een verdieping op ons artikel over Testosteron Enanthaat, waarin we uitleggen wat de stof is, hoe die werkt en wat de juridische status is. Het sluit aan op onze artikelen over Testosteron Cypionaat, Testosteron Propionaat, Sustanon 250 en Nebido, en op onze artikelen over anabolen kuur en de pillar-gids over anabolen kopen. Een overzicht van alle middelen vind je op Soorten anabole steroïden. Geen doseringen, geen kuurschema’s, geen verkoop.

Zo lees je de bewijsniveaus

  • Productinformatie en richtlijnen. Officiële teksten van toezichthouders en medische verenigingen.
  • Gerandomiseerde studies. Het sterkste bewijs voor oorzaak en gevolg, maar meestal bij mannen met een testosterontekort of gezonde vrijwilligers, en vaak van beperkte duur.
  • Observationeel onderzoek. Vergelijkt gebruikers met niet-gebruikers. Laat samenhang zien, geen oorzaak, en gaat vaak over meerdere middelen tegelijk.
  • Casusrapporten. Laten zien dat iets kan gebeuren, niet hoe vaak.

Bijwerkingen in één Overzicht

De kolom “Sterkte van het bewijs” is onze eigen inschatting op basis van de bronnen onderaan. Verderop in dit artikel staat per bijwerking de onderbouwing.
Bijwerking Wat laat het onderzoek zien? Sterkte van het bewijs
Verhoogd hematocriet Vaak, vooral bij kortwerkende injecties Sterk
Gynaecomastie en vochtretentie Komt regelmatig voor en kan blijven Matig
Onderdrukking van eigen hormonen en zaadproductie Verwacht bij hogere doses; herstel meestal binnen twee jaar in contraceptiestudies Sterk, maar niet voor langdurig hoog gebruik
Bloeddruk Kleine stijging, bij alle testosteronpreparaten Sterk
Cholesterol Lager HDL; deels omkeerbaar Matig tot sterk
Hart bij medisch gebruik Geen toename van ernstige hartgebeurtenissen in TRAVERSE (gel); wel vaker boezemfibrilleren, acuut nierletsel en longembolie Sterk, maar niet voor injecties
Hart bij langdurig hoog gebruik Lagere pompfunctie en meer kalkaanslag; meer infarcten en trombose in een registerstudie Matig (observationeel, meerdere middelen)
Veneuze trombose Gemeld in productinformatie en studies Matig
Prostaat Weinig kankers in TRAVERSE, kleine aantallen Matig
Stemming en agressie Bij een minderheid meer manische en agressieve klachten bij zeer hoge doses Matig (kleine trials)
Acne, haarverlies, beharing Genoemd in productinformatie Matig
Slaapapneu Kan verergeren Matig
Lever Zeldzaam; levertumoren en peliosis bij langdurig hoge doses Beperkt
Virilisatie bij vrouwen Vaak onomkeerbaar Sterk

Wat Is Testosteron Enanthaat?

Testosteron enanthaat is een ester van testosteron. Na injectie komt het geleidelijk vrij uit de olieachtige oplossing en wordt het in het lichaam omgezet in vrij testosteron [1]. In de Amerikaanse productinformatie (Delatestryl) is het bedoeld als vervangende therapie bij mannen met een tekort aan of afwezigheid van eigen testosteron. De oplossing bevat sesamolie en het conserveermiddel chlorobutanol [1].

Medisch Gebruik versus Gebruik buiten de Zorg

Het risicoprofiel hangt af van hoeveel testosteron er in het lichaam komt en hoe lang de spiegel hoog blijft. Een overzicht van erytrocytose concludeert dat formulering, dosering en farmacokinetiek samen het risico bepalen, doordat ze vastleggen hoe lang de testosteronspiegel boven het fysiologische niveau ligt [3]. Kortwerkende injecties geven grotere pieken dan toedieningsvormen met een stabiele spiegel [3]. Daar komt bij dat misbruik van testosteron volgens de Nederlandse productinformatie van een verwant preparaat meestal gebeurt in hogere doses dan voor de goedgekeurde indicatie en in combinatie met andere anabole steroïden. Dat kan leiden tot ernstige bijwerkingen, waaronder hart-, lever- en psychiatrische voorvallen, en tot afhankelijkheid [20]. Een deel van de onderzoeken hieronder gaat dus over medisch gebruik, een deel over gebruik buiten de zorg. We geven telkens aan welk van de twee.

Rode Bloedcellen: Verhoogd Hematocriet (Erytrocytose)

Dit is de best onderbouwde bijwerking van testosterontherapie. Androgenen stimuleren de aanmaak van rode bloedcellen, en dat staat al in de productinformatie [1]. Wordt het hematocriet te hoog, dan wordt het bloed dikker.

Hoe vaak komt het voor?

In een meta-analyse in de Endocrine Society-richtlijn kwam erytrocytose (hematocriet boven 54%) veel vaker voor bij testosterontherapie dan bij placebo, met een relatief risico van 8,14 (95%-BI 1,87–35,40) [2]. Het risico verschilt sterk per toedieningsvorm. Volgens een overzicht hebben kortwerkende injecties met testosteron enanthaat of cypionaat de hoogste incidentie, bijna 40% [3]. In één retrospectieve kliniekstudie had 66,7% van de mannen op injecties een hematocriet van 50% of hoger, tegenover 12,8% op gel en 35,1% met pellets [4]. De percentages lopen tussen studies uiteen, en in de dagelijkse praktijk kunnen ze hoger zijn dan in trials: in TRAVERSE waren mannen met een hoog beginwaarde uitgesloten en werd de dosering verlaagd zodra het hematocriet boven 54% kwam [5].

Waarom geven injecties vaker erytrocytose?

De werkhypothese is dat vooral de duur van te hoge testosteronspiegels telt. Toedieningsvormen met een stabiele spiegel geven minder erytrocytose dan kortwerkende injecties met hoge pieken [3]. Mogelijke mechanismen zijn een lagere hepcidinespiegel (meer beschikbaar ijzer), meer erytropoëtine, stimulatie van het beenmerg en erfelijke factoren [3].

Wat zegt de richtlijn?

De Endocrine Society adviseert hematocriet en testosteron te meten na 3 tot 6 maanden (afhankelijk van de toedieningsvorm), na 12 maanden en daarna jaarlijks. Bij erytrocytose moet de behandeling worden onderbroken tot het hematocriet weer normaal is, en daarna worden hervat met een lagere dosis. Mannen met een te hoog hematocriet bij aanvang krijgen geen testosteron zonder dat het risico is besproken [2]. De rol van aderlating wordt in richtlijnen verschillend beoordeeld [5]. De productinformatie adviseert bij hogere doses hemoglobine en hematocriet periodiek te controleren [1].

Wat is nog onduidelijk?

Het mechanisme en de rol van erytrocytose bij trombose zijn niet volledig opgehelderd, hoewel sommige gegevens op een hoger risico op hart- en vaatgebeurtenissen wijzen [3]. Bij gebruikers zonder controles bestaat geen betrouwbaar beeld van hoe hoog het hematocriet loopt.

Oestradiol, Gynaecomastie en Vochtretentie

Een deel van het testosteron wordt door het enzym aromatase omgezet in oestradiol. Bij hogere testosteronspiegels ontstaat daardoor meer oestradiol [12], en de oestradiolspiegel stijgt dosisafhankelijk [11]. De productinformatie vermeldt dat gynaecomastie vaak ontstaat en soms blijft bestaan bij mannen die voor hypogonadisme worden behandeld [1]. Een klinisch overzicht noemt gynaecomastie bij 3% van de mannen in de HAARLEM-groep die wekelijks testosteron enanthaat kreeg, tegenover 12% bij gebruikers van anabole steroïden in het algemeen en tot ongeveer 39% in een recentere studie [11]. Chronische gynaecomastie reageert volgens een overzicht mogelijk alleen op een operatie [12]. Behandeling is een zaak voor een arts. Testosteron geeft ook retentie van natrium en water. Bij bestaande hart-, nier- of leverziekte kan oedeem, met of zonder hartfalen, een ernstige complicatie zijn [1].

Hormoonas en Vruchtbaarheid

Bij toediening van testosteron wordt de eigen testosteronproductie geremd via het hormoon LH van de hypofyse. Bij hogere doses kan ook de zaadproductie worden onderdrukt via FSH, en de productinformatie noemt oligospermie bij hoge doseringen [1]. De testikels kunnen daarbij kleiner worden [20].

Hoe vaak verdwijnen de zaadcellen?

In contraceptiestudies van de WHO met testosteron enanthaat werd bij 64% tot 75% van de mannen na 6 maanden azoöspermie bereikt [10]. Het effect is niet betrouwbaar als voorbehoedsmiddel, en testosteron hoort niet te worden gegeven aan mannen die een kinderwens hebben [2] [10].

Komt de zaadproductie terug?

Meestal wel. Een geïntegreerde analyse van 30 studies bij 1.549 gezonde mannen vond dat de kans op herstel tot 20 miljoen zaadcellen per ml 67% was na 6 maanden, 90% na 12 maanden, 96% na 16 maanden en 100% na 24 maanden [9]. Houd rekening met de beperkingen. Het ging om gezonde mannen in contraceptiestudies met een beperkte behandelduur, niet om mensen die lang hoge doses gebruikten. Voor langdurig hoog gebruik ontbreken vergelijkbare gegevens grotendeels. Wat bekend is over herstel na een kuur, lees je in ons artikel over anabolen kuur.

Hart en Bloedvaten

Bij medisch gebruik: de TRAVERSE-studie

TRAVERSE is de grootste placebogecontroleerde studie naar de veiligheid van testosterontherapie. Ongeveer 5.200 mannen met hypogonadisme en een bestaande hart- en vaatziekte of een hoog risico daarop kregen gemiddeld ongeveer 22 maanden testosteron of placebo. Ernstige hart- en vaatgebeurtenissen kwamen niet vaker voor met testosteron: 7,0% tegenover 7,3% (HR 0,96; 95%-BI 0,78–1,17). Boezemfibrilleren, acuut nierletsel en longembolie kwamen wel vaker voor in de testosterongroep, bijvoorbeeld acuut nierletsel bij 2,3% tegenover 1,5% en longembolie bij 0,9% tegenover 0,5% [6]. De beperkingen zijn belangrijk. In TRAVERSE werd een testosterongel gebruikt, geen injectie [21], en de studie ging over mannen met bevestigd hypogonadisme, niet over gezonde mannen of hoge doses. De FDA heeft in februari 2025 op basis van TRAVERSE de passage over een verhoogd risico op hart- en vaatgebeurtenissen uit de omkaderde waarschuwing verwijderd voor alle testosteronproducten [7].

Bloeddruk

Dezelfde FDA-mededeling voegt een klasse-brede waarschuwing voor bloeddrukverhoging toe, omdat 24-uurs bloeddrukstudies bij alle testosteronproducten een stijging lieten zien [7]. In de HAARLEM-studie bij 100 mannen die een kuur met anabole steroïden volgden, steeg de gemiddelde bloeddruk met 6,9 mmHg (systolisch) en 3,2 mmHg (diastolisch) [15].

Cholesterol

De productinformatie vermeldt een verhoogd serumcholesterol en adviseert voorzichtigheid bij een eerder infarct of kransslagaderziekte [1]. Bij anabole steroïden in het algemeen daalt het HDL-cholesterol met 20 tot 70% bij gebruikers en stijgt het LDL met ongeveer 20% [16]. In HAARLEM kwamen dezelfde veranderingen voor en waren ze omkeerbaar na het stoppen [15].

Langdurig gebruik in hogere hoeveelheden

In een Amerikaanse studie van 140 krachtsporters had de groep met minstens twee jaar anabolengebruik een lagere pompfunctie van de linkerhartkamer dan niet-gebruikers (ejectiefractie 52% tegenover 63%) en meer kalkaanslag in de kransslagaders (mediane plaquevolume 3 ml tegenover 0 ml). Bij mannen die op het moment van de meting gebruikten, was de pompfunctie lager dan bij mannen die gestopt waren (49% tegenover 58%) [14]. Een Deense registerstudie volgde 1.189 mannen die in fitnesscentra een dopingsanctie kregen, met 59.450 gematchte controles, gemiddeld 11 jaar. De gebruikers hadden een hoger risico op een hartinfarct (aangepaste HR 3,00; 95%-BI 1,67–5,39), op een dotter- of bypassbehandeling (2,95; 1,68–5,18) en op veneuze trombo-embolie (2,42; 1,54–3,80) [13]. Beide onderzoeken zijn observationeel. De gebruikers namen vaak meerdere middelen tegelijk en in hoge hoeveelheden, en in het Deense cohort werden vooral mensen getest die verdacht werden. Ze bewijzen niet dat testosteron enanthaat alleen deze effecten veroorzaakt, maar ze laten zien dat langdurig gebruik in hoge hoeveelheden met aanzienlijke hart- en vaatschade samenhangt.

Bloedstolsels (Veneuze Trombo-embolie)

De productinformatie meldt na het op de markt komen gevallen van diepe veneuze trombose en longembolie bij testosterongebruikers. Klachten als pijn, zwelling, warmte en roodheid in een been, of acute kortademigheid, moeten direct worden onderzocht [1]. In TRAVERSE kwam longembolie vaker voor met testosteron [6], en in de Deense registerstudie was het risico bij dopinggebruikers ruim twee keer zo hoog [13].

Prostaat

De productinformatie noemt een verhoogd risico op prostaatvergroting en prostaatkanker bij oudere mannen en stelt dat testosteron is gecontra-indiceerd bij prostaatkanker [1]. De Endocrine Society raadt testosteron af bij een bekende of vermoede prostaatkanker, een verdachte knobbel en een PSA boven 4 ng/ml [2]. In het prostaatonderzoek binnen TRAVERSE, bij zorgvuldig geselecteerde en gecontroleerde mannen, was hooggradige prostaatkanker zeldzaam: 5 van 2.596 mannen (0,19%) met testosteron tegenover 3 van 2.602 (0,12%) met placebo, een niet-significant verschil (HR 1,62; 95%-BI 0,39–6,77). De onderzoekers benadrukken dat de aantallen te klein zijn om te concluderen dat het risico gelijk is, en dat de resultaten niet gelden voor mannen met bekende prostaatkanker of een hoge PSA [8].

Psyche, Stemming en Agressie

De productinformatie noemt een toegenomen of afgenomen libido, hoofdpijn, angst, depressie en tintelingen [1]. Het sterkste onderzoek naar hoge doses is een placebogecontroleerde cross-overstudie bij 56 gezonde mannen van 20 tot 50 jaar die zes weken lang zeer hoge hoeveelheden testosteron cypionaat kregen, een ester die op testosteron enanthaat lijkt. Testosteron verhoogde de scores voor manische symptomen en voor agressieve reacties. De respons liep sterk uiteen: bij de 50 mannen op de hoogste dosis hadden 42 (84%) minimale psychische effecten, 6 (12%) werden licht hypomaan en 2 (4%) duidelijk hypomaan. Eén deelnemer werd vanwege ernstige hypomane klachten uit de studie gehaald [17]. Een overzichtsartikel beschrijft hetzelfde patroon: hypomane of manische klachten, soms met agressie, tijdens gebruik, en depressieve klachten bij het stoppen. Ze komen bij een minderheid voor, en het mechanisme is onbekend [18]. De Nederlandse productinformatie van Nebido waarschuwt dat misbruik van testosteron tot afhankelijkheid en ontwenningsverschijnselen kan leiden na een forse dosisverlaging of abrupt stoppen [20].

Huid, Haar, Slaap en Overige Effecten

  • Huid en haar. De productinformatie noemt acne, toegenomen beharing en mannelijk haarverlies [1].
  • Slaapapneu. Een bestaande slaapapneu kan verergeren [20]. De Endocrine Society raadt testosteron af bij onbehandelde ernstige slaapapneu [2].
  • Erecties. Te vaak voorkomende of aanhoudende erecties moeten worden gemeld [1].
  • Bloedsuiker. Androgenen kunnen de bloedglucose en de insulinebehoefte verlagen, wat bij diabetes aandacht vraagt [1].
  • Bloedstolling. De productinformatie noemt bloedingen bij mensen die bloedverdunners gebruiken [1].

Lever

De productinformatie vermeldt dat langdurig gebruik van hoge doses androgenen samenhangt met peliosis hepatis en levertumoren, waaronder hepatocellulair carcinoom, en dat peliosis een levensbedreigende of fatale complicatie kan zijn. Bij galstuwing met geelzucht of afwijkende leverwaarden moet de behandeling worden gestaakt [1]. Directe levertoxiciteit wordt vooral gezien bij oraal ingenomen steroïden met een 17α-alkylgroep [19]. Testosteron enanthaat is een ester zonder die groep. Het risico is daarom laag, maar niet nul bij langdurig gebruik van hoge doses.

De Injectie Zelf

De productinformatie noemt pijn en ontsteking op de injectieplaats, en in zeldzame gevallen anafylactoïde reacties. Er zijn zeldzame meldingen van voorbijgaande hoestbuien en ademnood direct na de injectie van dit olieachtige depotpreparaat [1]. Wie allergisch is voor sesam, loopt een extra risico omdat de oplossing sesamolie bevat [1].

Vrouwen en Jongeren

Vrouwen. De productinformatie beschrijft virilisatie: een diepere stem, toegenomen beharing, acne, vergroting van de clitoris en menstruatiestoornissen. Dit is meestal niet omkeerbaar na stoppen, en de arts moet bij de eerste tekenen stoppen om blijvende virilisatie te voorkomen. Het wordt niet voorkomen door gelijktijdig gebruik van oestrogenen [1]. Testosteron is gecontra-indiceerd bij zwangerschap, omdat het bij een vrouwelijke foetus virilisatie van de geslachtsdelen veroorzaakt [1]. Lees meer in onze artikelen over Masteron en Anavar. Jongeren. Bij kinderen en adolescenten kunnen androgenen de botrijping versnellen zonder dat de lengtegroei meegroeit. Dat kan de uiteindelijke lengte verminderen, des te meer naarmate het kind jonger is [1].

Waar Hangt het Risico van Af?

  • Dosering, ester en piekspiegels. Hoe lang de testosteronspiegel boven het fysiologische niveau ligt, bepaalt vooral het risico op erytrocytose [3].
  • Bestaande ziekten. Hart-, nier- en leverziekte vergroten het risico op vochtretentie en oedeem [1].
  • Beginwaarden. Een verhoogd hematocriet bij aanvang, onbehandelde ernstige slaapapneu en trombofilie zijn redenen om geen testosteron te geven zonder overleg met een arts [2].
  • Combinaties. Gebruik buiten de zorg gebeurt vaak met andere anabole steroïden, waardoor niet duidelijk is welk middel welk effect veroorzaakt [20].
  • Individuele gevoeligheid. De psychische reacties liepen in de placebogecontroleerde studie sterk uiteen tussen mannen [17].

Monitoring en Waarschuwingssignalen

Bij behandeling voor een aangetoond tekort horen vaste controles. Ze laten ook zien wat er bij gebruik zonder controles ontbreekt:
  • Hematocriet en testosteron. Na 3 tot 6 maanden, na 12 maanden en daarna jaarlijks [2].
  • Cholesterol. Regelmatig te controleren, vooral bij hart- en vaatziekten in de voorgeschiedenis [1].
  • Bloeddruk. Testosteron kan de bloeddruk verhogen [7].
  • Prostaat. Onderzoek en PSA volgens de richtlijn [2].
  • Leverwaarden. Bij geelzucht of afwijkende waarden moet de behandeling worden gestaakt [1].
Direct medische hulp is nodig bij pijn, zwelling of roodheid in een been, acute kortademigheid, pijn op de borst, geelzucht, zwelling van de enkels of aanhoudende erecties [1], en bij hoesten of ademnood direct na een injectie [1]. Bij zware stemmingsklachten of gedachten aan zelfdoding: bel 113. Deze lijst vervangt geen medisch advies en is geen vrijbrief om te gebruiken. Bloedonderzoek kan via de huisarts worden aangevraagd, zonder oordeel en met medisch beroepsgeheim.

Veelgestelde Vragen (FAQ)

Wat zijn de meest voorkomende bijwerkingen van testosteron enanthaat? Een verhoogd hematocriet, gynaecomastie, vochtretentie, acne, onderdrukking van de eigen hormoon- en zaadproductie en een lichte stijging van de bloeddruk [1] [2] [7]. Veroorzaakt testosteron enanthaat hartaanvallen? Bij medisch gebruik door mannen met een aangetoond tekort was testosteron in TRAVERSE niet slechter dan placebo voor ernstige hartgebeurtenissen, maar dat ging over een gel [6] [21]. Bij langdurig gebruik in hoge hoeveelheden is er samenhang met meer infarcten en trombose, in observationeel onderzoek bij mensen die vaak meerdere middelen gebruikten [13] [14]. Komt de eigen testosteronproductie en zaadproductie terug? In contraceptiestudies bij gezonde mannen herstelde de zaadproductie bij 90% binnen 12 maanden en bij 100% binnen 24 maanden [9]. Voor mensen die langdurig hoge doses gebruikten, zijn die cijfers niet zomaar van toepassing. Lees meer in ons artikel over anabolen kuur. Is gynaecomastie omkeerbaar? Niet altijd. De productinformatie meldt dat het regelmatig ontstaat en soms blijft bestaan [1], en chronische gynaecomastie reageert mogelijk alleen op een operatie [12]. Maakt testosteron agressief? Bij de meeste mannen in een placebogecontroleerde studie waren de psychische effecten minimaal, maar bij een minderheid ontstonden hypomane klachten en meer agressie bij zeer hoge doses [17]. Het is niet te voorspellen bij wie. Is testosteron enanthaat slecht voor de lever? Directe levertoxiciteit komt vooral voor bij oraal ingenomen steroïden met een 17α-alkylgroep [19]. Bij langdurig gebruik van hoge doses melden productinformatie levertumoren en peliosis hepatis, zij het zelden [1]. Welke bijwerkingen zijn niet omkeerbaar? Virilisatie bij vrouwen, gynaecomastie die blijft bestaan, versnelde botrijping bij jongeren en mogelijk een deel van de hartschade [1] [14]. De zaadproductie en het hematocriet herstellen meestal na stoppen [9]. Zijn de bijwerkingen erger bij gebruik buiten de zorg? Meestal wel, omdat de hoeveelheden hoger zijn, de pieken groter en de controles ontbreken. Dat is onze conclusie op basis van de hierboven genoemde studies, niet iets wat onderzoek rechtstreeks heeft getest in één vergelijking.

Hulp en Ondersteuning Vinden

Heb je klachten of vragen over je gebruik, of wil je stoppen? Je huisarts kan bloedonderzoek aanvragen en zo nodig doorverwijzen, met medisch beroepsgeheim. Gespecialiseerde spreekuren zijn er bij onder meer het Spaarne Gasthuis en het ETZ. Jellinek biedt informatie en behandeling bij problematisch middelengebruik. Heb je gedachten aan zelfdoding, bel dan 113 of het gratis nummer 0800-0113, of chat via 113.nl. De hulplijn is dag en nacht bereikbaar. Een overzicht van alle middelen vind je op Soorten anabole steroïden.

Conclusie

De bijwerkingen van testosteron enanthaat zijn goed gedocumenteerd. Het hematocriet stijgt vaak, vooral bij kortwerkende injecties [3]. De eigen hormoon- en zaadproductie wordt onderdrukt, maar herstelt in contraceptiestudies meestal binnen twee jaar [9]. Gynaecomastie, vochtretentie, een lichte bloeddrukstijging en een lager HDL komen regelmatig voor [1] [7] [16]. Bij medisch gebruik door mannen met een aangetoond tekort liet de grootste studie geen toename van ernstige hartgebeurtenissen zien, met wel meer boezemfibrilleren, nierletsel en longembolie [6]. Bij langdurig gebruik in hoge hoeveelheden wijzen observationele onderzoeken op meer hartschade en trombose [13] [14], en bij een minderheid op psychische klachten [17]. Wat niet bekend is, is hoe groot het risico is voor een individuele gebruiker. De regelmatige controles die bij medisch gebruik horen, ontbreken bij gebruik buiten de zorg. Overweeg je gebruik, of gebruik je al? Laat je in ieder geval regelmatig controleren, en zoek bij twijfel of klachten contact met je huisarts. Dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt geen medisch advies. Bespreek jouw situatie altijd met een arts. Laatst bijgewerkt: 5 oktober 2026

Bronnen

Alle bronnen zijn geraadpleegd op 5 oktober 2026.
  1. Delatestryl (testosterone enanthate injection, USP): Prescribing information (herzien 06/2014). U.S. Food and Drug Administration. Link
  2. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. Link
  3. Ohlander SJ, Varghese B, Pastuszak AW. Erythrocytosis following testosterone therapy. Sex Med Rev. 2018;6(1):77–85. Link
  4. Pastuszak AW, et al. Comparison of the effects of testosterone gels, injections, and pellets on serum hormones, erythrocytosis, lipids, and prostate-specific antigen. Sex Med. 2015;3(3):165–173. Link (retrospectieve kliniekstudie)
  5. Testosterone therapy-induced erythrocytosis: can phlebotomy be justified? Endocr Connect. 2024. Link
  6. Lincoff AM, Bhasin S, Flevaris P, et al. Cardiovascular safety of testosterone-replacement therapy (TRAVERSE). N Engl J Med. 2023;389:107–117. doi:10.1056/NEJMoa2215025
  7. FDA issues class-wide labeling changes for testosterone products (28 februari 2025). U.S. Food and Drug Administration. Link
  8. Bhasin S, Travison TG, Pencina KM, et al. Prostate safety events during testosterone replacement therapy in men with hypogonadism: a randomized clinical trial. JAMA Netw Open. 2023. Link
  9. Liu PY, Swerdloff RS, Christenson PD, Handelsman DJ, Wang C. Rate, extent, and modifiers of spermatogenic recovery after hormonal male contraception: an integrated analysis. Lancet. 2006;367:1412–1420. Link
  10. Testosterone is a contraceptive and should not be used in men who desire fertility. World J Mens Health. Link
  11. Clinician’s guide to the management of azoospermia induced by exogenous testosterone or anabolic–androgenic steroids. PubMed Central. Link
  12. Anabolic-androgenic steroid misuse: mechanisms, patterns of misuse, user typology, and adverse effects. PubMed Central. Link
  13. Rasmussen JJ, et al. Cardiovascular disease in anabolic androgenic steroid users. Circulation. 2025;151(12):828–834. Link
  14. Baggish AL, Weiner RB, Kanayama G, et al. Cardiovascular toxicity of illicit anabolic-androgenic steroid use. Circulation. 2017;135:1991–2002. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.116.026945
  15. Meagher SP, Chandra MS, Irwig M, Rao P. The expert’s approach to managing cardiovascular risk among athletes using anabolic-androgenic steroids. American College of Cardiology, 1 april 2024. Link
  16. Medication induced changes in lipids and lipoproteins. Endotext. NCBI Bookshelf. Link
  17. Pope HG Jr, Kouri EM, Hudson JI. Effects of supraphysiologic doses of testosterone on mood and aggression in normal men: a randomized controlled trial. Arch Gen Psychiatry. 2000;57(2):133–140. Link
  18. Psychiatric complications of anabolic steroid abuse. Link
  19. Niedfeldt MW. Anabolic steroid effect on the liver. Curr Sports Med Rep. 2018. Link
  20. Nebido 1000 mg/4 ml, oplossing voor injectie: Samenvatting van de productkenmerken (SmPC), RVG 30794. College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Link (verwant testosteronpreparaat; gebruikt voor algemene uitspraken over testosteron)
  21. TRAVERSE: study record NCT03518034. ClinicalTrials.gov. Link
Scroll to Top